ابراهيم رفعت باشا ( مترجم : هادى انصارى )
417
مرآة الحرمين ( سفرنامه حجاز و تاريخ و جغرافياى راهها و بقاع متبركه آن ) ( فارسى )
عقل در حال تفكر و تدبر به عظمت و بزرگى آن مقام است ، وه كه چه لحظات و ساعاتى را گذرانديم ! كه اثر آن بر روى آدمى را نمىتوان به وصف آورد . در مسجد كتابخانهاى قرار داشت كه مملو از قرآنهاى خطى و كتاب « دلائل الخيرات » كه با خطى بسيار زيبا به نگارش درآمده بود . اين كتابخانه رييس و كارمندانى داشت كه قرآنها و كتاب دلائل را به هنگام نماز از ميان دستان مردم جمع مىكردند و سپس بعد از نماز بار ديگر آنها را ميان افرادى كه مايل به تلاوت و خواندن آن بودند ، پخش مىنمودند . زيارت شهداى احد در روز پنجشنبه 20 محرم سال 1319 ه . براى زيارت شهداى احد و ديدار ساختمانهاى آن ، رو به سمت شمال غربى مدينه نهاديم و راهى شنى و هموار را پشت سر گذاشتيم . در سمت راست و چپ اين راه ، باغها و كشتزارهايى قرار داشت كه در آن خرما و ليمو و مقدار زيادى سبزيجات كاشته شده بود . همچنين چشمهها و چاهها و جويبارهاى فراوانى در آن قرار داشت كه بيشتر آنها در اثر وزش باد به وسيلهء خاك پر شده بود . در سمت چپ خود « قبة السبق » يا گنبد مسابقه را ديديم . گفته مىشود در اين مكان صحابه با اسبان خود با يكديگر مسابقه مىگذاشتهاند . [ تصوير ]